50books – jaar 2015 – vraag 2

Door Peter Pellenaars op 11/01/2015

In deze week van de ver­schrik­ke­lij­ke ter­reur­aan­slag op de redac­tie van Char­lie Heb­do in Parijs moest ik den­ken aan de fat­wa die jaren gele­den uit­ge­spro­ken werd over het boek De dui­vels­ver­zen door Sal­man Rush­die. Wat ik toen al met­een ver­war­rend vond in de hele con­tro­ver­se was dat men de han­de­lin­gen van de roman­per­so­na­ges recht­streeks pro­jec­teer­de op de schrij­ver. Met ande­re woor­den, omdat fic­tief per­soon A zegt dat god niet bestaat, wordt het schrij­ver C ver­we­ten dat die fic­tief per­soon A heeft opge­voerd en zul­ke ver­schrik­ke­lij­ke din­gen laat zeg­gen. Ondanks dat schrij­ver C ook per­soon B aan het woord laat komen die het niet eens is met per­soon A.

Dat is toch niet logisch?

Maar het is natuur­lijk com­plexer. Want schrij­ver X kan ook een per­soon X ver­zin­nen die aller­lei con­tro­ver­si­ë­le uit­spra­ken in het boek doet waar­van het mis­schien erg dui­de­lijk is dat schrij­ver X soort­ge­lij­ke idee­ën heeft. De roman kan zo die­nen om onwel­ge­val­li­ge menin­gen te ven­ti­le­ren onder de dek­man­tel van fic­tie. Mag dat? Voor wat betreft het gods­las­ter­lij­ke aspect is er in Neder­land al een lan­ge dis­cus­sie gaan­de om deze wet aan te pas­sen. Maar het hoeft niet altijd zo ver te gaan dat er wet­ten wor­den over­tre­den of reli­gies bele­digd.

Afge­lo­pen week las ik De barm­har­ti­gen door Koen van Wiche­len voor de blogtour die zijn uit­ge­ver had geor­ga­ni­seerd. In deze roman maken we ken­nis met het fic­tie­ve per­so­na­ge David Sores. Werk­loos gewor­den besluit hij een boek te schrij­ven over zijn vader die na een lan­ge lij­dens­weg in het zie­ken­huis komt te over­lij­den. Sores rekent gena­de­loos af met zijn fami­lie en geboor­te­streek wat hem van­zelf­spre­kend niet in dank wordt afge­no­men. Ook hier lijdt het tot fysiek geweld tegen de schrij­ver. David Sores ver­de­digt zich keer op keer door te ver­wij­zen naar het fic­tie­ve karak­ter van wat hij heeft geschre­ven:

... Mijn boek is fic­tie. Dat schijnt ieder­een te ver­ge­ten. Ik heb een roman geschre­ven, geen rap­port of een ver­slag in de krant. Mijn boek bevat de waar­heid niet en pre­ten­deert dat ook niet. Het is lite­ra­tuur. Je mag het voor­al niet let­ter­lijk nemen.’
[p.180, De barm­har­ti­gen]

Ik heb al ooit de vraag gesteld in hoe­ver­re je als lezer reke­ning moet hou­den met de fic­tie­ve per­so­na­ges die opge­voerd wor­den door een schrij­ver. Daar wil ik nu niet naar toe. Van­daag ben ik benieuwd om te horen hoe jul­lie den­ken over het boek als kunst­werk en wat de gren­zen zijn die gesteld mogen of kun­nen wor­den aan wat er te ber­de wordt gebracht.

vraag 2:
Is in een lite­rair werk alles geoor­loofd omdat de han­de­lin­gen zich afspe­len in een uni­ver­sum waar ande­re of geen wet­ten gel­den?

Denk jij dat een roman los staat van onze dage­lijk­se rea­li­teit en de schrij­ver er straf­fe­loos op los kan fan­ta­se­ren? Bestaat er dan in jouw ogen geen gevaar dat lite­ra­tuur gebruikt kan wor­den als bij­voor­beeld een ide­o­lo­gisch pam­flet of om men­sen op te hit­sen? Of heb je het idee dat een roman uit­ein­de­lijk als pro­duct gele­zen gaat wor­den door reëel bestaan­de men­sen en dat je daar als schrij­ver altijd reke­ning mee moet hou­den? Maar hoe is dat moge­lijk bij zoveel diver­si­teit en opvat­tin­gen?

Suc­ces bij deze vraag over een inge­wik­kel­de en tevens hoogst actu­e­le mate­rie waar ik zelf ook elke keer opnieuw in vast dreig te lopen. Zoals altijd ben ik heel benieuwd naar jul­lie opvat­tin­gen.

2015vraag2

bug­pas­te | pho­to­pin cc

~ ~ ~

Klik hier voor vraag 1.

Elke week op zon­dag zal ik een nieu­we boek­vraag pos­ten die door ieder­een vrij mag wor­den inge­vuld. Alles is toe­ge­staan. Een foto, een recen­sie, een per­soon­lij­ke her­in­ne­ring, enzo­voorts. De beant­woor­ding van de vraag hoeft hele­maal niet op dezelf­de dag of bin­nen een week. Wan­neer je het blog klaar hebt, post het dan en plaats een link onder de betref­fen­de vraag, zodat ieder­een het kan vol­gen en bij je komt kij­ken.

Klik hier voor alle #50books vra­gen in 2015.

Klik hier voor alle #50books vra­gen in 2014 (door Martha/DrsPee).

Klik hier voor alle #50books vra­gen in 2013.

0

Er zijn 8 reacties:

  1. 11/01/2015Liesbeth schrijft:

    Moei­lij­ke vraag!
    Nee, ik vind van niet.
    En daar schrijf ik hier over:
    http://bit.ly/1tXIX3X

  2. 11/01/2015#50books vraag 2: het recht op belediging - Tekstbureau DrsPeeTekstbureau DrsPee schrijft:

    […] vraag Peter in vraag 2 van de serie #50books dit jaar naar aan­lei­ding van de afschu­we­lij­ke gebeur­te­nis­sen van afge­lo­pen […]

  3. 11/01/2015Martha schrijft:

    Van een nacht bijna zon­der slaap en een bijna leeg huis word ik bij­zon­der filo­so­fisch: de bele­di­ging als func­ti­o­neel naakt. http://www.drspee.nl/50books-vraag-2-het-recht-op-belediging

  4. 12/01/2015Ruud schrijft:

    Alles mag. Tot­dat jij zegt dat het niet mag. Dat staat. Hier: http://www.ruudketelaar.nl/2015/01/12/50boeken2015-vraag-2-mag-alles/

  5. 12/01/2015Niek schrijft:

    Dit is wel van de 50books-vra­gen de zwaar­ste tot nu toe. Poeh hé.
    Mijn ant­woord: http://niekheefteenboek.blogspot.nl/2015/01/50books-201502-alles-mag-graag-zelfs.html

  6. 15/01/2015woordenaar schrijft:

    Niet mak­ke­lijk, wel boei­end. http://wisselendtij.nl/getijde/index.php/archives/1793

  7. 22/03/2015#50books vraag 2: het recht op belediging - Martha blogt privé schrijft:

    […] vraagt Peter in vraag 2 van de serie #50books dit jaar naar aan­lei­ding van de afschu­we­lij­ke gebeur­te­nis­sen van afge­lo­pen […]

  8. 11/07/2015#50BOOKS – Vraag 2: Is in een literair werk alles geoorloofd omdat de handelingen zich afspelen in een universum waar andere of geen wetten gelden? | lentebloem schrijft:

    […] Vraag 2: Is in een lite­rair werk alles geoor­loofd omdat de han­de­lin­gen zich afspe­len in een uni­ver­su… […]

« | »